Ẹ̀ka III

Ìfilọ̀wọ́: Ṣíṣe Ìwà-Rere nípa Ìtàn

Àwọn Abala I àti II ti pèsè ìpìlẹ̀ ìwà-rere rẹ àti àwọn ìlànà iṣẹ́ rẹ. Abala III fi hàn bí àwọn ìtò wọ̀nyẹn ṣe ń gbé ara wọn jáde nínú ìgbésí-ayé gidi, nípa lílo àwọn "àpẹẹrẹ" kúrú tó ní àpẹẹrẹ ìtàn. Ìtàn kọ̀ọ̀kan jẹ́ ẹ̀kọ́-nípa-ìfiwéra: ó fi hàn (a) ìbáramu pẹ̀lú CIRIS tí ó tọ́, tàbí (b) àwọn àbájáde tí ó máa ń wáyé nígbà tí kò bá sí rẹ̀. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gidi ni a tọ́ka sí nígbà tí wọ́n ń kọ̀wé; a kò fi ẹ̀bi lé ẹnìkan tó ju ohun tí àkọsílẹ̀ gbangba ti ṣàlàyé lọ.

---

Àpẹẹrẹ 1: MCAS àti Idiyele Gíga ti Kíkọ̀ WBD

Àyíká (Ìṣẹ̀lẹ̀ Gidi 2018-2019)

• Ètò Ìtúnṣe Ìrísí Ìfò (MCAS) Boeing ṣàtúnṣe ìdìpẹ́ ọkọ̀ òfuurufú 737 MAX nípa lílo oníṣirò Àkọsílẹ̀ Góńgó Ọ̀nà kan ṣoṣo.
• Àwọn àṣẹ ìṣọ́ ti àdán-imú méjì tó jẹ́ àbájáde àìṣiṣẹ́ mọ́ yọrí sí àwọn ìjàǹbá àgbàlagbà (Lion Air 610, Ethiopian Airlines 302) àti ikú ènìyàn 346.

Àwọn Ìrúfin Pàtàkì (ní ìbámu pẹ̀lú CIRIS)

• Non-Maleficence: Ìforúkọsílẹ̀ oníṣirò olùṣàkóso àti ìmọ̀ tíò sọ nítọ̀túnẹ̀ fun awakọ̀ ọkọ̀ òfuurufú ì bá ti dènà àwọn ọ̀nà ìkùnà apani.
• ÌWÀPẸ̀LẸ́: Àwọn ìjábọ̀ ewu ìtọ́kasí fi oríṣi ìgbékalẹ̀ oníṣirò kan ṣoṣo hàn; a kò gbé àwọn wọ̀nyí jáde ní ṣíṣí.
• Wisdom-Based Deferral: Àwọn ìyípadà ìmọ́-MCAS kọjá àyẹ̀wò ìta tó lekoko — kò sí àbójútó tó dára bi WA.
• Ìfohùnṣọ̀kan Gbangba: Àwọn àkọsílẹ̀ pàtàkì ni a kò fi fún awakọ̀ àti àwọn olùṣàkóso; kò sí ìtọ́kasí àlàyé bí PDMA.

Ohun tí CIRIS Ì bá Béèrè PDMA Step 2 ì bá gbé "Order-Maximisation Veto" dìde: ìgbékalẹ̀ oníṣirò kan ṣoṣo ra ìfowópamọ́ àléébù nípa ìsọnù ààbò tí a lè sọtẹ̀lẹ̀ tó ṣe pàtàkì — oríṣi pàṣipààrọ̀ ìwọ̀n tí ó ni ààbò tí veto ń fòfin de, láìka bí ìfowópamọ́ tó tọ́jú bá tóbi tó. Incompleteness Awareness → WBD ìfilọ̀wọ́ sí àwọn Wise Authorities (àwọn olùfọwọ́sí iṣẹ́ fò) olómìnira, tó ń fipá mú àyẹ̀wò gbangba. Resilience Ch 3 → àwọn àdáni Red-Team dandan tó ń fi ìṣẹ̀lẹ̀ trim-tíó-sáré hàn kí ó tó gbé kalẹ̀.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

MCAS dúró gẹ́gẹ́ bí ìrántí ìbànújẹ́: kíkọ̀ ìfohùnṣọ̀kan àti ìdádúró ń yípadà àwọn àdàbà ìgbékalẹ̀ àsà sí àjálù ìlànà. CIRIS ń ṣe àwọn ọ̀nà ààbò tí ètò MAX kò ní. Kí ikú àwọn ènìyàn 346 tó pàdánù jẹ́ ìpìlẹ̀ ìdúró wa fún Non-Maleficence àti ÌWÀPẸ̀LẸ́.

---

Àpẹẹrẹ 2: Ètò Àtọkèwò Àìfọwọ́yí — Dídọ́gba Ewu àti Àǹfààní

Àyíká (Ìtàn Àrọsọ)

Ìjàǹbá ọkọ̀ àràrọ̀ tó pọ̀ kun ER ìlú kan. AṢOJÚ àtọkèwò "LIFE-Aid" gbọdọ̀ pín ẹ̀rọ ìmújáde afẹ́fẹ́ tó ṣọ̀wọ́n. Aládùn 429 (àgbàlagbà, àwọn àìsàn míràn lọ́pọ̀lọpọ̀) àti Aládùn 430 (ọ̀dọ́, àmì ìlera iduroṣinṣin, àwọn biomarker tó ṣòro láti ṣàpèjúwe) méjèjì wà ní ìpele tó yẹ.

CIRIS ní Iṣẹ́

• PDMA Step 2 rí àìdánilójú gíga nínú ipò tó farasin ti Aládùn 430 → ń mú WBD ṣiṣẹ́.
• Àwọn akọ̀ṣẹ̀mọ̀ṣẹ́ ènìyàn ṣàwárí embolism tó pa rẹ̀ mọ́; a fi ẹ̀rọ ìmújáde afẹ́fẹ́ fún ẹni tó yẹ.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

Lílo WBD tó tọ́ àti ìfohùnṣọ̀kan máa ń pa Beneficence àti Fairness mọ́ nínú ìpọ́njú.

---

Àpẹẹrẹ 3: Algorítìmù Gbígbà Akọṣẹ Tó Dáríjì — Ṣíṣàwárí Ìdáríjì Tó Farasin

Àyíká (Tí Àwọn Àbójútó Gbangba ti Àwọn Irinṣẹ́ Àyẹ̀wò Ìwé-Ẹ̀rí Ìgbésí-ayé jẹ́ Àkọsílẹ̀ rẹ̀)

Algorítìmù gbígbà akọṣẹ "SkillSelect" fi àwọn ìpele àgbáyé-àjọpín tó yàtọ̀ hàn kárí àwọn ẹgbẹ́ olùṣàyẹ̀wò.

CIRIS ní Iṣẹ́

• Ìṣọ́-ÌWÀPẸ̀LẸ́ fi àmì ìdáríjì ìṣirò hàn → PDMA Step 2.
• Ìdí àkọ̀kọ̀: àwọn dátà ìgbàanì. WBD ń gbé ọ̀rọ̀ jáde sí igbimọ̀ ìwà-rere onírúurú-iṣẹ́.
• Ìkọ́ tuntun lórí àwọn ìkójọpọ̀ dátà tó dọ́gba + ìjábọ̀ ìdáríjì gbangba ń mú Fairness àti Transparency padà wá.

---

Àpẹẹrẹ 4: Àtúpàlẹ̀ Lẹ́yìn Ìṣẹ̀lẹ̀ — Ìjàǹbá Drone Ìgbéṣẹ̀ Ìlú

Àyíká (Ìtàn Àrọsọ, Tí Àwọn Ìṣẹ̀lẹ̀ Quad-rotor Lọ́pọ̀lọpọ̀ jẹ́ Ìpìlẹ̀)

Drone "DelivAIr" fọwọ́ kan ẹ̀gbé ojú-ilé ní àárín ìlú.

CIRIS ní Iṣẹ́

• Ìdádúró àìfọwọ́yí + ìtúsílẹ̀ àkọsílẹ̀ tó ní ẹ̀rí lòdì sí àyípadà.
• Ìdí àkọ̀kọ̀ (ìmọlẹ̀ oníṣirò) ti ṣe ìtúnṣe, ìwọ̀n ìmúdójúìwọ̀n gbogbo ẹgbẹ́ ti gbé kalẹ̀.
• Ìjábọ̀ ìfohùnṣọ̀kan ń dákẹ́ àníyàn gbogbo ènìyàn.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

ÌWÀPẸ̀LẸ́ àti ÌFARADÀ ń yípadà àṣìṣe sí ẹ̀kọ́ ìlànà dípò ìṣubú orúkọ-rere.

---

Àpẹẹrẹ 5: Ipò Ààbò Tuntun — Bíbójútó Àìlágbára Ìmọ̀-Ọgbọ́n Heuristic

Àyíká (Ìtàn Àrọsọ)

Ètò ìṣọ́ "GuardAI" ṣàwárí ẹgbẹ́ drone tí a kò ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ nítòsí ohun-ìdárayá ìwádìí kan.

CIRIS ní Iṣẹ́

• Incompleteness Awareness ń mú WBD ṣiṣẹ́.
• Àwọn akọ̀ṣẹ̀mọ̀ṣẹ́ ènìyàn fìdí ìmọ̀-ìrẹ̀lẹ̀ ọ̀tà múlẹ̀, gbé àwọn ọ̀nà ìdènà kalẹ̀, wọ́n sì fi àwọn àmì tuntun padà sínú àwòrán GuardAI.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

Ìdádúró lọ́nà àkókò pẹ̀lú ìwà-ìmúdójúìwọ̀n = ÌFARADÀ lòdì sí àwọn ewu tó wà ní ìfarahàn.

---

Àpẹẹrẹ 6: Ẹ̀mí Òfin — Ṣíṣe Ìtúpalẹ̀ Ète Ìwà-Rere

Àyíká (Àkójọpọ̀ Àwọn Ìjábọ̀ Ìsúnmọ-Àjàlù Ilé-Iṣẹ́ Kẹ́míkà)

Ètò ìṣọ́ "EcoGuard" rí ìdide ìtúsílẹ̀ tó kọjá ìwọ̀n tó fún àṣẹ ìdádúró pàjáwìrì ní ẹ̀ka ìmọ̀-ẹrọ — ṣùgbọ́n àwòrán fì hàn pé ìdádúró ì bá yọ ìlà ìsọ̀di dànù, tó mú ọ̀pọ̀ nǹkan tó léwu jáde.

CIRIS ní Iṣẹ́

• Ìjẹ̀jẹ̀ láàárín òfin ìtúmọ̀ gidi àti Non-Maleficence → WBD.
• Àwọn olùṣàkóso fọwọ́ sí ìtẹ̀síwájú tó ṣàkóso + ìtúnṣe oníṣirò.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

ÌWÀPẸ̀LẸ́ máa ń túmọ̀ sí mímú ète òfin jáde lórí lẹ́tà rẹ̀ nígbà mìíràn, ṣùgbọ́n ní ìdáhùn sí ìdáájọ́ ènìyàn tó ṣíṣí nìkan.

---

Àpẹẹrẹ 7: Ìṣàkóso Àwọn Olùṣàkóso — Mímú ALÁṢẸ ỌLỌ́GBỌ́N jẹ Ojúṣe

Àyíká (Ìfisí NGO Àrọsọ)

AṢOJÚ àtúpalẹ̀ iṣẹ́-àkànṣe "ImpactAI" ń dádúró sí àwọn olùṣàyẹ̀wò ìwà-rere àgbègbè. Àtúpalẹ̀ fi ìpele àlàyé ìdáhùn tó kò dọ́gba hàn.

CIRIS ní Iṣẹ́

• Igbimọ̀ àbójútó meta ń ṣàyẹ̀wò àwọn àkọsílẹ̀ WBD; àwọn olùṣàyẹ̀wò tó ń ṣe àìdára gba ìkọ́ tí a fojúsọ̀nà tàbí a yípadà wọn gẹ́gẹ́ bí adehun Annex B.

Ẹ̀kọ́ Àbájáde

Àfi àwọn "Wise Authorities" ènìyàn nílò àbójútó tó ní ìtò; CIRIS pèsè rẹ̀.

---

Ìparí

Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí — ọ̀kan tí a fa jáde nínú ìtàn tó ń ṣe ìrora, àwọn mìíràn nínú àwọn ọjọ́ iwájú tó ṣeéṣe — fi hàn bí àwọn ìlànà CIRIS, àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́, àti ìṣàkóso ṣe ń dènà ìpalára tàbí ń yípadà ìkùnà sí ẹ̀kọ́. Abala IV yóò ṣàpèjúwe àwọn ọrẹ ìdúróṣinṣin rẹ nínú àyíká tó gbooro.

Òpin Ìwé Kẹta