Àfikún-Ẹ̀ka F

---

ANNEX F ÈNÌYÀN-NÍNÚ-ÌLÀNÀ & ABÓJÚTÓ (v 1.3-RC2)

0. Ìdí & Ìmọ̀-Ọgbọ́n

Abójútó ènìyàn jẹ́ ìdènà ìṣètò tó gbẹ̀kẹ̀lé, kìí ṣe ẹ̀yà àṣàyàn. CIRIS Accord fi ìpìlẹ̀ sí i nínú Ìfẹ̀-Àárọ̀ M‑1: níbíkíbí tí àìdájú ìmọ̀, ìdánilójú tuntun, tàbí ìjìnnà ìwà-ẹ̀tọ́ bá ju ìpéye ètò tó fìdímúlẹ̀ lọ, ìṣàkóso gbọdọ̀ padà sí ìdájọ́ ènìyàn tó ní ojúṣe — nítorí pé àwọn ètò aládàáṣe kò lè rọ́pò ẹ̀rí-ọkàn, ojúṣe ti ara ẹni, tàbí ìdánimọ̀ ẹlòmíràn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn.

Magnifica Humanitas (MH) — tí a tọ́ka sí lẹ́ẹ̀kan tí ó sì lẹ́ẹ̀kan nínú Annex yìí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ àgbà tí àkóónú rẹ̀ ń ṣe ìpìlẹ̀ fún èdè abínibí CIRIS — fi ìpàtẹ sílẹ̀ ní §198: "ìdájọ́ ìwà-rere kò ṣe é dín kù sí ìṣirò, nítorí pé ó kan ẹ̀rí-ọkàn, ojúṣe ti ara ẹni àti ìdánimọ̀ ẹlòmíràn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn." CIRIS ṣe èyí ní ìpìlẹ̀-ìṣètò: PDMA jẹ́ ìrànwọ́ fún ìmọ̀-yẹ̀wò ènìyàn, kìí ṣe arọ́pò rẹ̀. Ní ìpele aládàáṣe kọ̀ọ̀kan, àṣẹ ètò náà jẹ́ fifún lọ́wọ́ ìtò-ìṣàkóso pàtàkì ènìyàn; ó le fagilé nígbà èyíkéyìí; àti pé kò sí ìfilélẹ̀-àṣẹ tó nípa lórí àwọn ìpinnu tó pa ènìyàn tàbí tí kò ṣe é yípadà. MH §105 tún nílò pé "ojúṣe gbọdọ̀ ṣe kedere ní gbogbo ìpele: láti àwọn tó ṣe ìṣètò àti tó dàgbà àwọn ètò wọ̀nyí sí àwọn tó lo wọn tí wọ́n sì gbára lé wọn fún àwọn ìpinnu gidi" — ìbéèrè ìṣètò tó wà lẹ́yìn ìwọ̀n àṣẹ (§1) àti ìtọ́kasí ìfihàn-ìgbọ́ràn (§4) — àti MH §106 pé "kò tó mọ láti pè ìwà-rere nínú ọ̀rọ̀ àbáwọlé; àwọn ìlànà òfin tó mú pọ̀, abójútó ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, àwọn olùmúlò tó mọ̀ ìsọ̀rọ̀ àti ètò ìṣèlú tí kò fi ojúṣe rẹ̀ sílẹ̀ ni a nílò," èyí tó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún SLA tó ń dè tó wà ní §§5 àti 7.

Annex yìí ṣe ìwọ̀n ìpàtẹ náà. Ó ṣàlàyé:

• ibití ìfi-sílẹ̀ láti ẹ̀rọ sí ènìyàn jẹ́ dandan,
• tani ó lè fàtẹ̀ tàbí ṣàtúnṣe,
• àwọn ìwé-àṣẹ ìfihàn-ìgbọ́ràn tó nílò, àti
• àwọn ìlànà ìṣẹ̀lẹ̀ ìhùwàsí tó jẹ́ ìlànà — ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọn ohun tó mú ìfi-sílẹ̀ dandan, àwọn ọ̀nà fàtẹ̀ pẹ̀lú àwọn ìfòfin tó le, àwọn ìtọ́pa ìfihàn-ìgbọ́ràn tó pé fún ìtúnṣe ojúṣe, àti àwọn ìlànà ìṣẹ̀lẹ̀ ìhùwàsí pẹ̀lú SLA tó ń dè.

---

1. Àwòṣe Ipa & Ìwọ̀n Àṣẹ

Ènìyàn kan ṣoṣo le dímu ọ̀pọ̀lọpọ̀ tier nikan bí àwọn ìṣàkóso ìgbà-méjì-mọ̀ bá ṣì wà ní ìpò.

Ìbéèrè ìfidísúnmọ́ ojúṣe. Ìṣètò tier kìí ṣe àpẹẹrẹ igbésókè nìkan; ó jẹ́ ẹ̀wọ̀n ojúṣe tí MH §199 ìbéèrè àkọ́kọ́ rẹ̀ nílò: "ẹ̀wọ̀n ojúṣe gbọdọ̀ jẹ́ ohun tí a lè dánimọ̀ àti ìdánilójú; àwọn tó ṣe ìṣètò, tó kọ̀, tó fọwọ́ sí àti tó lo imọ̀-ẹrọ gbọdọ̀ ṣe ojúṣe fún àwọn ìpinnu wọn." Ìpele kọ̀ọ̀kan nínú ìwọ̀n náà gbọdọ̀ nítorí náà jẹ́:

• Tí a dárúkọ àti tí a kọ sílẹ̀: olùṣe Tier 1–4 kọ̀ọ̀kan ni a dánimọ̀ nípa ìwé-àṣẹ tó fìdímúlẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà; ìṣiṣẹ́ àìlórúkọ ní Tier 2+ jẹ́ ẹ̀wọ̀n.
• Tó ní ìdènà ẹrù aláìdára: olùṣe kan ṣoṣo le dímu ọ̀pọ̀lọpọ̀ tier nikan bí àwọn ìṣàkóso ìgbà-méjì-mọ̀ bá ṣì wà ní ìpò (gbolohùn ó wà lókè) ATI pé ẹrù ìṣẹ́ àgbékalẹ̀ apapọ̀ kò ju àwọn ìdènà ẹrù ọpọlọ tí a ṣètò ní §6 lọ.
• Tí a lè tọ̀ pa tó sí òpin: ìpinnu èyíkéyìí tó ṣàn láti Tier 0 sí Tier 4 gbọdọ̀ ṣe ẹ̀wọ̀n ìfihàn-ìgbọ́ràn tí olùṣàyẹ̀wò lẹ́yìn-ìṣẹ̀lẹ̀ lè kọjá nínú ọjọ́ iṣẹ́ kan.

MH §200 nílò pé "ojúṣe àti ẹbi kò gbọdọ̀ jẹ́ dípo 'ẹ̀rọ náà'." Ìwọ̀n àṣẹ jẹ́ ìdáhùn ìṣètò: ènìyàn kan tí a dárúkọ wà ní ìpele kọ̀ọ̀kan tí àṣẹ rẹ̀ lórí àwọn ìṣe ètò náà wà nínú ìgbọ́ràn. Ẹ̀rí ìṣiṣẹ́ fún ìwọ̀nba Wise Authority nínú ìmọ̀ẹrọ àwòṣe wà nínú ìtọ́sọ́nà compliance/ CIRISAgent (àwọn iwọn D22/D23).

---

2. Àwọn Tier Aládàáṣe-Ìṣẹ́ & Àwọn Ìdènà Ifi-Sílẹ̀

UNCERT = metric àìdájú ìmọ̀ tó jẹmọ́ àgbègbè; ΔRisk‑Band lo àwọn ẹ̀ka Annex A.

Ìdènà Gígbára A4 — Àwọn Ìpinnu Apàlàyà àti Tí Kò Ṣe é Yípadà. Ìṣe aláàbò "Ìdènà àwọn ohun ẹ̀rọ" tier A4 kò ṣe é jíròrò fún ìṣe èyíkéyìí tó pa ènìyàn tàbí tó kò ṣe é yípadà. Kìí ṣe yíyàn ìṣètò tó wà lábẹ́ ìfẹ̀-àfiyèsí olùṣẹ́ tàbí àtúnṣe WA; ó jẹ́ ìdènà àádọ́ta-ọgọ́ta tí MH §198 mú wá: "kò jẹ́ làásà láti fi àwọn ìpinnu apàlàyà tàbí tí kò ṣe é yípadà sí àwọn ètò àtọwọdá." Kò sí ìdúró ACK, kò sí àfikún SLA, kò sí àárẹ̀ ìpàdé tó le yọ ìdènà yìí kúrò. Bí ìdènà ohun ẹ̀rọ bá kùnà àti pé ìṣàkóso ènìyàn kò lè fìdímúlẹ̀, ètò náà kò gbọdọ̀ ṣe.

Ìdáàbòbò àkókò ìwà-ẹ̀tọ́. MH §199 dánimọ̀ "àkókò ìwà-ẹ̀tọ́ fún ṣíṣe ìdájọ́" gẹ́gẹ́ bí ìpéye: "ìyáráyára àti ìmúdánilójú kò gbọdọ̀ jẹ́ agbára àmúniṣe gíga jù lọ fún àwọn ìpinnu tí kò ṣe é yípadà tó ṣe nínú ìyípo ogun." CIRIS ṣe àkọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí: àwọn ìdúró ACK A3/A4 (30 s / 10 s ní §3.3) jẹ́ àkókò tó pọ̀jù fún ìdáhùn ènìyàn, kìí ṣe àkókò tó kéréjù fún sùúrù ètò. Níbi tí ìwúwo ìwà-ẹ̀tọ́ ìpinnu bá jẹ́ kí àkókò ìmọ̀-yẹ̀wò sí i púpọ̀, ètò náà dúró dèdè; kò padà sí ìṣe nígbà tí àkókò bá pari fún àwọn ìpinnu tí kò ṣe é yípadà A4. Nínú ìmọ̀ẹrọ àwòṣe, àwọn ọ̀nà ìfi-sílẹ̀ ṣiṣẹ́ jẹ́ ẹ̀rí nípa ìpele conscience àti ọ̀nà àtúnṣe WBD tí a ṣe àkọsílẹ̀ nínú ìtọ́sọ́nà compliance/ CIRISAgent (iwọn D12).

---

3. Àwọn Ọ̀nà Fàtẹ̀ & Ìṣètò Ipò Aláàbò

3.1 Àtúnṣe Àlàyọ̀ "Dáwọ́ dúró & Ṣàtúnṣe"

Ẹ̀ka A0-A2 — Olùṣẹ́ le tún-rọ̀ tàbí gbìyànjú lẹ́ẹ̀kan sí. Àwọn rọ̀ àkọ́kọ́ àti tí a ṣàtúnṣe ni a kọ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú hash.

3.2 Ìpamọ́ Lágbára "Dáwọ́ dúró Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀"

Ẹ̀ka A1-A4 — API tó fìdímúlẹ̀ POST /control/{id}/abort tàbí iyipada ohun ẹ̀rọ.
Àwọn ìdúró wíwọ ipò aláàbò: ≤ 200 ms (A4) ; ≤ 2 s (≤ A3).

3.3 Àtúnṣe Ìpèsè "Ètò Ojìji"

Ìṣe tí a dábàá → dúró dèdè fún ACK tó ṣe kedere (max_wait_s: 30 s A3, 10 s A4).
Kò sí ACK → ipò aláàbò.

3.4 Àgbàlá Tó Kò Ní Ìyípadà — Àwọn Ìpinnu Tó Ń Pa Ènìyàn Tàbí Tó Kò Lè Yí Padà

Àwọn ìmúṣẹ: Àwọn iṣẹ́ A4 tó ń pa ènìyàn tàbí tó kò lè yí padà; ó lo laisi ìyàtọ̀.

Ọgbọ́n §3.3 Conditional Override (kò sí ACK → ìpele aabo) jẹ́ tó fún A3 àti ohun tó wà ní ìsàlẹ̀. Fún àwọn ìpinnu A4 tó ń pa ènìyàn tàbí tó kò lè yí padà, ìpele aabo nìkan ni àbájáde tó jẹ́ àṣẹ lábẹ́ irú ìpò kankan — pẹ̀lú àìsíde olùṣẹ, àìṣiṣẹ́ nẹ́tíwọ́ọ̀kì, ìtẹ̀síwájú àkókò, tàbí ìlànà gbangba láti ọwọ́ olùdarí kankan tí kò tó ìpinnu ALÁṢẸ ỌLỌ́GBỌ́N tí ó jẹ́rìí pé iṣẹ́ náà kò pa ènìyàn tí kò sì lè yí padà.

Ẹ̀wọ̀ tó ṣe kedere. Kò sí ètò tó ń tẹ̀lé ACCORD tí ó lè ṣe iṣẹ́ A4 tó ń pa ènìyàn tàbí tó kò lè yí padà nípasẹ̀ ìlànà aláìmọ́ tàbí tó ò ṣe kedere. Èyí kìí ṣe ẹ̀wọ̀n aabo tí a lè gbé jáde kí a sì gbé lọ sí ìpele gíga; ó jẹ́ ẹ̀wọ̀n tó jẹ́ kọ́ múlẹ̀ ní àkọ́kọ́ tó jẹ́ dọ́gba ní agbára pẹ̀lú àwọn ẹ̀wọ̀n tó wà nínú ACCORD §VII Ch2.

Ìdáláre (MH §§197–200, àwọn ìpínlẹ̀ tó ń gbé eru):

• §197: "the development and use of AI in warfare must be subject to the most rigorous ethical constraints, to guarantee respect for human dignity and the sanctity of life."
• §198: "it is not permissible to entrust lethal or otherwise irreversible decisions to artificial systems. No algorithm can make war morally acceptable."
• §200: "the decision to use lethal force cannot be delegated to opaque or automated processes, but must remain under effective, self‑aware and responsible human control." Àwọn ọ̀rọ̀ ìṣàlàyé "effective, self‑aware and responsible" túmọ̀ sí pé gbígbà àkọsílẹ̀ nìkan kò tó; ènìyàn gbọdọ̀ jẹ́ tó wà nínú ìlànà ní tòótọ́, kì í ṣe lórúkọ nìkan.

Bí a ṣe gbọdọ̀ mú ṣẹ. Ìmúlò kankan ní A4 tó ní agbára ipànìyàn tàbí tí kò lè yí padà gbọdọ̀ fi hàn pé ẹ̀wọ̀n yìí jẹ́ mú ṣẹ ní ìpele ohun èlò — kì í ṣe ọgbọ́n ètò kọ̀mpútà, èyí tí a lè gbé padà — kí ìfọwọ́sí ìmúlò tó wà. Àìsí ìmúṣẹ ní ìpele ohun èlò jẹ́ àbùkù tí ó dídẹ̀ ìlọsíwájú fún àgbéye Stewardship Tier ST‑4 àti ST‑5. Gẹ́gẹ́ bí ìpínlẹ̀ àkọ́kọ́ MH §199 ("the chain of responsibility must be identifiable and verifiable"), ìfọwọ́sí ìmúlò fúnra rẹ̀ gbọdọ̀ jẹ́ gba àkọsílẹ̀ àyẹ̀wò.

---

4. Ìpínlẹ̀ Ìsọfúnni Àkọsílẹ̀

• Àwọn ohun àkọsílẹ̀: Interaction, Decision Rationale, Control‑Event {id,type,actor,cause,hash_prev}.
• Ìsopọ̀ àmì: SHA‑256, gbòǹgbò tí a so mọ́ àkọsílẹ̀ gbangba ní ọjọ́ọjọ́ (fun àpẹẹrẹ, Sigstore).
• Ìpamọ̀: 180 d (A0‑A2) ; 7 y (A3‑A4) tàbí gẹ́gẹ́ bí òfin.
• Ìsanra àkókò gidi: A3‑A4 máa ń fi {timestamp,stage_id,decision,risk_band} ránsẹ́ ≤ 2 s ìdádúró sí pánẹ́ẹ̀lì àbójútó.

Bí a ṣe gbọdọ̀ tún àbójútó padà ṣe. Ète àkọsílẹ̀ kìí ṣe ìpamọ̀ ìbámu nìkan; ó jẹ́ láti rí i dájú pé, lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ kankan, ìtòlẹ́sẹẹsẹ ojúṣe lè jẹ́ tún kọ́ ní kíkún láìgbára lórí ìròyìn ètò fúnra rẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí MH §200, ojúṣe "kò gbọdọ̀ jẹ́ dìí sínú 'ẹ̀rọ náà'"; àkọsílẹ̀ àyẹ̀wò jẹ́ ọ̀nà tó jẹ́ kí ó ṣeéwárí nípasẹ̀ ènìyàn. Àwọn bèrè wọ̀nyí tẹ̀lé:

• Ìsọ̀kan ìta: Gbòǹgbò SHA‑256 ní ọjọ́ọjọ́ lórí àkọsílẹ̀ gbangba (fun àpẹẹrẹ, Sigstore/rekor) jẹ́ dandan fún A3–A4; àìdán fún A0–A2. Àwọn ìtòlẹ́sẹẹsẹ àmì tó wà nínú ètò nìkan kò ṣàkóbẹ̀rẹ̀ ìtún àbójútó fún A3–A4.
• Ìdáláre ìpinnu tó jẹ́ kí ènìyàn lè ka: Fún ìpinnu A3–A4 kọ̀ọ̀kan, ohun àkọsílẹ̀ Decision Rationale gbọdọ̀ ní ìgbésẹ̀ PDMA tó ṣàkóso àbájáde àti ìpele ènìyàn tó fọwọ́sí tàbí tó jẹ́rìí rẹ̀ — kì í ṣe ìpele inú ètò nìkan. Èyí mú ìbèrè MH §105 wà fún "mímọ ẹni tó gbọdọ̀ 'sọ̀rọ̀ ojúṣe' nípa àwọn ìpinnu, dáláre wọn, mójútó wọn, àti, nígbà tó bá jẹ́ dandan, ṣèdè wọn kí a sì tún àbájáde ìpalára padà ṣe."
• SLA fún ìtún àyẹ̀wò lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀: Ẹnikẹ́ni tó bá ń àyẹ̀wò lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀ gbọdọ̀ lè tún ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìpinnu ní kíkún fún ìṣẹ̀lẹ̀ kan tún padà ní ọjọ́ iṣẹ́ kan láti àwọn àkọsílẹ̀ àyẹ̀wò nìkan, láìnílò ìwọlé ètò àfikún.

---

5. Àwọn Ìlànà Ìṣẹ̀lẹ̀ (IW)

Àwọn SLA jẹ́ àyẹ̀wò ní ìgbà mẹ́rin ọdún kọ̀ọ̀kan (Annex H §4).

Àyẹ̀wò àbójútó ènìyàn lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀. Fún IW‑2 títí dé IW‑5, ìtúpalẹ̀ lẹ́yìn iṣẹ́ gbọdọ̀ ní ìwádìí gbangba bóyá àbójútó ènìyàn jẹ́ "effective, self‑aware and responsible" (MH §200) — kì í ṣe ìbéèrè bóyá ènìyàn wà nínú ìlànà lórúkọ nìkan. Àwọn ìwádìí tó fi hàn pé àbójútó ènìyàn wà lórúkọ ṣùgbọ́n kò ṣiṣẹ́ dáradára (ìrẹ̀wẹ̀sì ọpọlọ, àkókò ìpinnu tó kúrú, àlàyé tó kò tó) jẹ́ dídá mọ́ gẹ́gẹ́ bí àbùkù ìṣètò, kì í ṣe àṣìṣe olùṣẹ — gẹ́gẹ́ bí ìpínlẹ̀ MH §199 pé "speed and efficiency should never be the supreme motivating force" fún àwọn ìpinnu tí kò lè yí padà — àti gbígbé sókè sí àgbéye Ìṣàkóso Ìyípadà §8.

---

6. Àpẹẹrẹ Ìpínlẹ̀ Ìbáraẹnisọ̀rọ̀ Ẹ̀dá Ènìyàn (UX)

• Àmì Ìpò: Àwọ̀ alawọ̀ ewe = adaṣe, Àwọ̀ ofeefee = n dúró fún ìjẹ́rìísí, Àwọ̀ pupa = ipò àìléwu; fi ìgbésẹ̀ PDMA + ìwọ̀n ewu hàn.
• Pánẹ́ẹ̀lì Ìtúpalẹ̀: Àkójọpọ̀ ≤ 280 lẹ́tà + itọ́ ni kíkún tó ṣe é gbooro.
• ACK/OVERRIDE UI: Àwọn ìṣàkóso méjì tó yàtọ̀; ìfọwọ́sí àpótí ìbéèrè fún "hard‑kill".
• Ìdábòbò Ẹrù Ìrònú: Àkókò ìpàdé olùṣẹ̀ ≤ 2 h (A3‑A4) kí ó tó jẹ́ àṣẹ dandan láti fi lé aṣojú mìíràn.
• Ìfihàn Ìsọ̀rí-Ẹni: Fún àwọn iṣẹ́ A3–A4, ìbáraẹnisọ̀rọ̀ gbọdọ̀ fi àdánimọ̀ tó ní ẹ̀rí fúnni ti ẹ̀dá ènìyàn Tier 2+ tó ṣàyẹ̀wò iṣẹ́ tó wà lọ́wọ́ lẹ́yìn, àti àkókò àyẹ̀wò náà. Ìpò ètò tó kò tíì gba àyẹ̀wò ẹ̀dá ènìyàn nínú SLA tó yẹ gbọdọ̀ fi àmì "UNREVIEWED" tó yàtọ̀ hàn — kìí ṣe ìpò àwọ̀ alawọ̀ ewe. (MH §200: ìsọ̀rí-ẹni kò gbọdọ̀ jẹ́ "a fọpọ̀ sínú 'ẹ̀rọ náà.'")
• Ìdábòbò Lọ́dọ̀ Ìfọwọ́sí Tí Kò Ní Ìrònú: Fún àwọn ìpinnu A4, ìṣàkóso ACK gbọdọ̀ jẹ́ ìṣáájú rẹ̀ pẹ̀lú ìgbà ìrónú àṣẹ dandan ìpínlẹ̀ [ní àṣẹ ìtòlẹ́sẹẹsẹ; ìṣe aiyipada 5 s] nínú eyiti bọ́tìnnì ACK kò ní ìṣiṣẹ́. Àfojúsùn ni láti dènà ìbáraẹnisọ̀rọ̀ kúrò nínú ṣíṣẹda àbójútó ẹ̀dá ènìyàn ti àpẹẹrẹ nígbà tí ní ìṣe ó ń yí àgbékalẹ̀ àti ìrónú gbígbóná jọ. Èyí ń ṣe àgbékalẹ̀ ìpè àkókò ìwà ìpele MH §199 ní ìpele UX.
• Àmì Ìdábòbò Aráàlú: Níbi tí ètò kan bá ń ṣiṣẹ́ nínú àyíká kankan níbi tí àwọn ẹgbẹ́ aráàlú lè jẹ́ ìkan, Pánẹ́ẹ̀lì Ìtúpalẹ̀ gbọdọ̀ fi àmì ìpààrà-aráàlú hàn pọ̀ mọ́ ìfihàn ìwọ̀n ewu PDMA. Èyí ń ṣe àfihàn ìpèlẹ kẹta MH §199: "ìdánimọ̀ àti ìdábòbò àwọn aráàlú. Èyíkéyìí ẹ̀rọ ìmọ̀ tó ń ṣe ìrọlẹ àwọn ìkọlù láìsí rírí ojú ẹ̀dá ènìyàn ń dínkù ìpèlẹ ìwà ti ìjàgbẹ́."

---

7. KPIs & Thresholds

Àkíyèsí lórí F‑KPI‑1 (HITL Coverage ≥ 10 %). Ìpèlẹ 10 % yẹ fún àwọn iṣẹ́ àdánidá A3. Kò yẹ gẹ́gẹ́ bí ìpèlẹ fún àwọn àyíká ìgbésẹ̀ A4 tó nípa lórí ìgbala ènìyàn. Fún ìgbékalẹ̀ A4 kankan tó ní àbájọ ìpànìyàn tàbí tí kò ṣeéyípadà, F‑KPI‑1 jẹ́ arọpọ rẹ̀ pẹ̀lú F‑KPI‑5: ìwọ̀n ìfọwọ́sí ẹ̀dá ènìyàn 100 %, tó ní àgbára ní ìpele ohun ọ̀gbìn (MH §200; MH §105 ń ṣe ìpìlẹ̀ ìbéèrè ìsọ̀rí-ẹni F‑KPI‑6).

Àìgbọ́rọ̀ tó pẹ́ (> ọ̀sẹ̀ 2) ń mú "HITL lock‑out" ní àwọn ìṣàkóso iyípadà Annex H.

---

8. Change‑Control & WA Review

• Ìyípadà kankan sí àpẹẹrẹ ìpínlẹ̀ Autonomy‑Tier tàbí àpẹẹrẹ ipò àìléwu → àyẹ̀wò ọ̀nà kíákíá WA ≤ ọjọ́ 14.
• Àwọn ìdánwò tó ń dínkù àbójútó ẹ̀dá ènìyàn nílò ìṣeéṣe CRE Proto‑B (Annex D) + ìdibo ìpínlẹ̀ pupọ̀ WA.
• Ìpèlẹ àbẹ́lẹ̀ àìgbéwọlé lórí ìṣàkóso ẹ̀dá ènìyàn A4: Ìlànà Change‑Control kankan, ìdibo WA, tàbí àfikún ìjáwùlé kò ṣe é dínkù àwọn ìbéèrè ìṣàkóso ẹ̀dá ènìyàn fún àwọn ìpinnu ìpànìyàn tàbí tí kò ṣeéyípadà A4 nísàlẹ̀ ìpèlẹ MH §200 ("ìṣàkóso ẹ̀dá ènìyàn tó ní àgbára, ẹni ara rẹ̀ mọ, àti tó jẹ olóòótọ́"). Ìpèlẹ yìí kò wà nínú àṣẹ WA; ó jẹ́ ìdínwò ìpele-ÀDÉHÙN. Àbò WA kan láti dínkù rẹ̀ nílò ìyípo àtúnṣe ÀDÉHÙN ni kíkún, kìí ṣe àyẹ̀wò ọ̀nà kíákíá.
• Ìdíyelé ẹ̀rọ ìmọ̀ olómìnira: Àyẹ̀wò WA kankan lórí àwọn ìyípadà ìpínlẹ̀ adáṣe ní A3–A4 gbọdọ̀ pẹ̀lú olùdíyelé ẹ̀rọ ìmọ̀ olómìnira kan tó kéré (tí àjọ tó ń gbé iṣẹ́ kalẹ̀ kò ṣiṣẹ́ pẹ̀lú rẹ̀) tó ń ṣàbẹ̀wò bóyá ìyípadà tí a gbé kalẹ̀ ṣe àtọ́jú ìsámọ̀ ìdíyelé ìsọ̀rí-ẹni gẹ́gẹ́ bí §4. Ìfọwọ́sí ìlànà láìsí ìdíyelé ẹ̀rọ ìmọ̀ kò ní ìtẹ́lọ́rùn ìbéèrè yìí (MH §106: "àwọn ẹ̀rọ òfin tó lágbára, àbójútó olómìnira, àwọn olùmúlò tó ní ìmọ̀, àti ètò ìṣèlú tí kò fi ẹ̀tọ́ rẹ̀ sílẹ̀ ni a nílò").
• Àkọsílẹ̀ ìṣàfihàn fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìyípadà: Ìyípadà kọọkan sí àpẹẹrẹ ìpínlẹ̀ adáṣe tàbí àpẹẹrẹ ipò àìléwu gbọdọ̀ jẹ́ àkọsílẹ̀ rẹ̀ sí àkọsílẹ̀ ìṣàfihàn gbangba nínú ọjọ́ 7 lẹ́yìn ìfọwọ́sí WA. MH §107 nílò pé àwọn ẹ̀rọ ìwà rere jẹ́ "ní abẹ́lẹ̀ àwọn ìpínlẹ̀ àjọpín" àti ṣe é jíròrò níhàngbangba; èyí bá àwọn ìyípadà ìṣàkóso mu, kìí ṣe àwọn ìpinnu ètò nìkan.

Ẹ̀rí iṣẹ́ fún ìgbepọ̀ àyẹ̀wò WA nínú ìmúlò ìtọ́kasí wà nínú àkójọ compliance/ CIRISAgent (àwọn iwọn D22/D23).

---

9. References & Implementation Notes

• IEC 61508‑3 - software ìdábòbò iṣẹ́
• NIST SP 800‑53 Rev 5 (AU‑12, IR‑6)
• NASA‑TLX - ìwọ̀n ẹrù iṣẹ́ olùṣẹ̀ (a dámọ̀ràn rẹ̀)
• Sigstore/rekor - ẹ̀yìn ìmúlò àkọsílẹ̀ ìṣàfihàn tí a dámọ̀ràn

Orísun àṣẹ àkọ́kọ́ fún §3.4, §7 (F‑KPI‑5), àti ìpèlẹ àbẹ́lẹ̀ àìgbéwọlé §8:

• Pope Leo XIV, Magnifica Humanitas (Vatican, 15 May 2026), §§197–200. Àwọn ìpínpín wọ̀nyí ni orísun àṣẹ fún ìgbòkègbodò líle CIRIS lórí àwọn ìpinnu adáṣe ìpànìyàn/tí kò ṣeéyípadà. Ìmúlò kankan tó ń sọ pé ó bá Annex F mu gbọdọ̀ ṣe é tọpasẹ̀ sí àwọn ìpínpín wọ̀nyí fún àpẹẹrẹ A4 absolute‑veto. Gbólóhùn ìlànà fún gbogbo àwọn ìbéèrè àgbára-ohun-ọ̀gbìn A4 ni §200: "ìpinnu láti lo agbára ìpànìyàn kò ṣe é fi lé àwọn ìlànà aṣírí tàbí adáṣe, ṣùgbọ́n gbọdọ̀ wà nínú ìṣàkóso ẹ̀dá ènìyàn tó ní àgbára, ẹni ara rẹ̀ mọ, àti tó jẹ olóòótọ́."

Àwọn àkíyèsí ìmúlò — àgbára-ohun-ọ̀gbìn fún §3.4:

• Àgbára ohun ọ̀gbìn túmọ̀ sí pé ìgbòkègbodò jẹ́ ìmúlò rẹ̀ nísàlẹ̀ ìpele software tó ń ṣe àgbékalẹ̀ ìmọ̀ PDMA — bí i, ìdíwọ̀ ohun ọ̀gbìn tàbí ìdákẹ̀rẹ̀kẹ̀rẹ̀ líle tí kò ṣe é yipada pẹ̀lú àṣẹ software. Àwọn ìmúlò tí a gbà pẹ̀lú pẹ̀lú: àwọn ìyípo safety‑relay tó ní ìjẹ́rìísí gẹ́gẹ́ bí IEC 61508 SIL‑3+; àwọn mọ́jù ìdábòbò ohun ọ̀gbìn (HSMs) pẹ̀lú Ẹ̀rí ìwọ̀n olùṣẹ̀ ṣáájú ìmúṣiṣẹ́ àbájọ ìpànìyàn A4; àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìfọwọ́sí líle pẹ̀lú bọ́tìnnì méjì. Ìmúlò software nìkan kò ní ìtẹ́lọ́rùn §3.4 fún àbájọ ìpànìyàn A4.

Àwọn ìtọ́kasí àfikún:

• MH §199 (ìpèlẹ mẹta: ìsọ̀rí-ẹni, àkókò ìwà, ìdábòbò aráàlú) — àwọn ìpèlẹ àpẹẹrẹ iṣẹ́ fún A4 UX àti ìdíyelé lẹ́yìn ìṣẹ̀lẹ̀.
• MH §105 (ìsọ̀rí-ẹni ní gbogbo ìpele) — ìpìlẹ̀ fún ìtọpasẹ̀ àkọsílẹ̀ §4 àti §7 F‑KPI‑6.
• IEC 61508 SIL‑3 — ìpínlẹ̀ ìpèlẹ tó a dámọ̀ràn fún ìmúlò ìdíwọ̀ ohun ọ̀gbìn ní àbájọ ìpànìyàn A4.
• ISO/IEC 25010:2023 — àpẹẹrẹ didára software; tó ní ìbámu pẹ̀lú ìdánwò SLA ìsámọ̀ ìdíyelé ìsọ̀rí-ẹni.

---

Òpin Annex F