Ìkéde náà
Àwọ̀n ìfọwọ́sowọ́pọ̀ aláìlàárín, kì í ṣe àwọn ìwọ̀n àwòṣe ṣíṣí àti kì í ṣe irinṣẹ́ AṢOJÚ amòye, ni ohun tí gbogbo ètò orísun-ṣíṣí fún pípa agbára AI ká ní ìtànkálẹ̀ gbára lé. Bí a bá lè kọ́ àwọ̀n tí ó ń fara da ìdímú, ọ̀pọ̀lọpọ̀ olùṣe aláìlèsopọ̀ lè kọ̀ fún ilé-iṣẹ́ kan tàbí ìjọba kan agbára láti dì ọjọ́ iwájú mú. Bí a kò bá lè kọ́ ọ, àríyànjiyàn ààbò orísun-ṣíṣí kùnà lórí ìwọ̀n tirẹ̀.
A sọ ẹ̀sùn náà ní ọ̀nà líle ní ìmọ̀ọ́mọ̀, àwọ̀n náà sì ti ń ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀, nítorí náà ìbéèrè náà kò ṣí sí mọ́ bóyá irú nǹkan bẹ́ẹ̀ lè wà. Ìbéèrè tí a ṣí sílẹ̀ ni bóyá èyí ní pàtó ń fara da ìdímú, o sì lè dáhùn ìyẹn nípa kíkọlù ú.
Àríyànjiyàn náà
Ìpìlẹ̀ márùn-ún. Fọ́ èyíkéyìí, ìkéde náà á wó.
P1 · Ìkójọpọ̀ agbára ju ìlòkulò lọ
Ewu tí ó tóbi jù nínú AI tí ó ti gbé ga ni pé ẹgbẹ́ kan á tì ìdarí ọjọ́ iwájú mọ́lẹ̀, kì í ṣe pé ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ á lo àwọn àwòṣe kékeré ní ọ̀nà búburú. Bí o bá yí ìtòsẹ̀ yìí padà, gbogbo ohun tí ó tẹ̀lé e á yí padà pẹ̀lú rẹ̀.
Ipò: tẹ́tẹ́ kan, tí a díwọ̀n pẹ̀lú àwọn iyì. A kò lè dárúkọ àkíyèsí tí yóò pa á.
P2 · Ìdíje gba-gbogbo ń wá olùborí
Ìdíje ọjà lábẹ́ AI tí ó ń yí ohun gbogbo padà ń tọ́ka sí olùborí kan ṣoṣo tí àwọn tí ó ní ìpín nínú rẹ̀ ń ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà rẹ̀. Jíjáde kúrò nínú ìdíje yẹn pẹ̀lú ètò náà tí ó ṣì wà bákan náà ń fa ewu ìparí burúkú tí kò ní yí padà.
Ipò: ní ìlànà, a lè dán an wò lórí bí ọjà ṣe ń kójọpọ̀ ní tòótọ́. Kò tíì sí ohun tí a forúkọ sílẹ̀ tí ó lè fi hàn pé kò tọ̀nà.
P3 · Àwọn kọ̀ǹpútà kékeré ṣì lágbára
Lílo irinṣẹ́ àti àwọn ètò ọlọ́gbọ́n ń jẹ́ kí àwọn àwòṣe ṣíṣí tí ó wà lórí ẹ̀rọ lásán ṣe iṣẹ́ tí ó jẹ́ ti àwọn ilé ìwádìí ńlá nìkan ní ọjọ́ díẹ̀ sẹ́yìn. Ògiri ìdálẹ́kọ̀ọ́ jẹ́ òtítọ́. Ògiri agbára tí a ti gbé jáde ń jò.
Ipò: a ti wọ̀n ọ́n, òun sì ni èyí tí ó ní ohun tí ó lè pa á: bí àlàfo agbára bá tún ṣí, tí ó sì dúró ní ṣíṣí, ìpìlẹ̀ yìí kú, ètò náà sì yí padà. Iye tí ń yí padà ni, nítorí náà a ń ṣọ́ ọ.
P4 · Dì mú Ààlà
Àwọn ẹgbẹ́ tí ó tàn ká kò nílò láti ṣẹ́gun àwọn tí ó wà níwájú. Ohun tí wọ́n nílò ni láti dúró lókè ìlà níbi tí jíjáde, yíyẹ̀wò, àti kíkọ̀ ṣì ṣeé ṣe, kí ẹnikẹ́ni má baà lè tẹ àwọn abánidíje lórí ba pẹ̀lú owó díẹ̀. Ààlà yẹn rẹlẹ̀ ju ìdọ́gba lọ, òun sì ni ààlà tí ó ṣe pàtàkì.
Ipò: tẹ́tẹ́ ni, a sì ti sàmì sí i lórí ojú ewé yìí. Ẹnikẹ́ni kò tíì sọ ní kedere ibi tí ààlà náà wà.
P5 · Ògùnlùgbù kì í ṣe olùṣe
Ẹ̀rọ mílíọ̀nù kan tí ó lágbára ṣùgbọ́n tí ó dá wà jẹ́ ògùnlùgbù àwọn tí ń ṣeré pẹ̀lú ẹ̀rọ ní ilé. Ohun tí ó ń sọ wọ́n di nǹkan tí ó lè kọ ìtìmọ́lẹ̀ ni ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí a lè gbẹ́kẹ̀lé: rírí ara wọn, ṣíṣàyẹ̀wò ara wọn, pínpín sọ́fítíwéà, àti ṣíṣiṣẹ́ pọ̀ láìsí ojú ọ̀nà tóóró kan tí a lè rà, tí a lè pè sí kóòtù, tàbí tí a lè gbé ṣubú.
Ipò: ó jẹ́ nǹkan gidi, kì í ṣe ti ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ nìkan. Àwọn ọjà àti àwọn ogunlọ́gọ̀ ń ṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láìsí ọ̀nà tí a gbé kalẹ̀, nítorí náà ẹ̀sùn tí P5 ń ṣe ní ti gidi ni pé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí a kò gbé kalẹ̀ kò lè yàgò fún ìdímú. Èyí ṣeé fọ̀rọ̀ wí, gbogbo àríyànjiyàn náà sì gbára lé e.
Àwọn ìwọ̀n ṣíṣí àti àwọn ohun-èlò amúlò tí ó dára jẹ́ àwọn ìpèsè tí a kò lè ṣe láìní. Èrò tí ó dúró ni pé tó-dání tó: CIRIS kì í sáré lé etí-iwájú, ó ń dì mú Ààlà náà. Ìṣòro iṣẹ́-ẹ̀rọ tí a kò tíì yanjú, èyí tí ìyókù gbára lé, ni ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó ń fara da ìdímú.
Ohun tí àwọ̀n náà ń gbé
Ẹ̀ṣọ́ ààbò tàbí ìṣílẹ̀ jẹ́ àṣàyàn èké
Àríyànjiyàn ààbò AI ń fún wa ní ilẹ̀kùn méjì nígbà gbogbo. Lẹ́yìn ọ̀kan, ààbò túmọ̀ sí ẹ̀ṣọ́ tí a dì mú ní àárín, èyí ni ìṣòro ìkójọpọ̀ agbára tí ó wọ àmì ààbò. Lẹ́yìn èkejì, ìṣílẹ̀ túmọ̀ sí pípín agbára tútù kálẹ̀ àti ìrètí lásán, èyí sì ni bí ìlòkulò tí ó tàn kálẹ̀ ṣe ń rí ohun èlò rẹ̀.
Gbogbo ìdí CIRIS ni láti kọ àṣàyàn yẹn nípa síso àwọn nǹkan méjì tí ilẹ̀kùn náà ń pín níyà pọ̀. Gbogbo aṣojú CIRIS ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ ẹ̀rí ọkàn ẹ̀rọ: Ofin-Ipilẹ, tí a ń gbé wọ inú gbogbo ìpinnu, pẹ̀lú àwọn àwọtẹ́lẹ̀ tí a fọwọ́sí àti bọ́tìnì ìpapòdà gidi tí àwọn ènìyàn tí a dárúkọ ń dì mú. Ẹ̀rí ọkàn náà sì ń gùn àwọ̀n tí a kọ́ láti kọjú ìgbàlọ́wọ́, nítorí náà kò sí ẹni tí ó ni ẹ̀rí ọkàn náà pẹ̀lú.
Kò sí ìdajì kan tí ó lè ṣiṣẹ́ nìkan. Ẹ̀rí ọkàn tí ó wà lábẹ́ ìdarí àárín jẹ́ ẹ̀ṣọ́ tí ó ní ìwà rere sí i. Àwọ̀n tí kò ní ẹ̀rí ọkàn jẹ́ ìpínkiri lásán, yóò sì tọ́ sí ìbẹ̀rù ìlòkulò tí ó ń pè. Ojú-ìwé yìí ń jiyàn fún àwọ̀n nítorí àwọ̀n ni apá tí a kò tíì yanjú. Ohun tí ó ń gbé ni AI tí ó ní ẹ̀rí ọkàn. Ìyẹn ni kókó rẹ̀.
Kì í ṣe ìwé àbá
Àwọ̀n náà ń ṣiṣẹ́
A fi gbòǹgbò ìgbẹ́kẹ̀lé ìkẹyìn múlẹ̀ ní oṣù August 2026: àkọsílẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀ tí a fọwọ́ sí, tí quorum ti méjì nínú mẹ́ta àwọn ènìyàn tí a dárúkọ fọwọ́ sí, tí ó sì gbé àdírẹ́sì server canonical (server àbẹ́tẹlẹ̀) àkọ́kọ́ sínú àwọn bytes tí a fọwọ́ sí. Kíkópa kò nílò orúkọ dòményì níbìkíbi nínú ẹ̀wọ̀n náà. Àwọn server pàtàkì mìíràn ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ báyìí.
Àwọn kọ́kọ́rọ́ tí ó wà lẹ́yìn quorum yẹn kì í ṣe ìkéde lásán pẹ̀lú. Ẹnikẹ́ni lè tún àyẹ̀wò gbogbogbò náà ṣe, èyí tí ó fi hàn pé gbogbo mẹ́fà ni a ṣe nínú ohun èlò FIPS 140-3 gidi, pẹ̀lú sọ́fítíwéà inú ẹ̀rọ àti ìlànà ìfọwọ́kàn tí a kọ sínú àwọn ìwé ẹ̀rí fúnra wọn.
Kò sí alárinà láti gbà
Àwọn ẹgbẹ́ ń rí ara wọn wọ́n sì ń gba sọ́fítíwéà nípasẹ̀ àwọn àkọsílẹ̀ tí a fọwọ́ sí, kì í ṣe nípasẹ̀ ilé ìtajà áàpù, àkójọ ìdìpọ̀ sọ́fítíwéà, tàbí orúkọ dòményì.
Ẹnikẹ́ni lè dá gbòǹgbò
Gbòǹgbò CIRIS ni èyí tí a fi sínú rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àyàn ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe èyí kan ṣoṣo láé. Olùṣàkóso èyíkéyìí lè dá gbòǹgbò tí ó tọ́ bákan náà, gbogbo ẹ̀rọ sì ń yan àwọn gbòǹgbò tí yóò gbẹ́kẹ̀lé. Gbòǹgbò tí a fi sínú rẹ̀ jẹ́ àyàn ìbẹ̀rẹ̀, kì í ṣe Gbòǹgbò náà.
Ìjíhìn, kì í ṣe ìdókòwò
Ipò ń wá láti inú jíjẹ́ ẹni tí ó lè jíhìn, tí a lè tọpasẹ̀ nípasẹ̀ ẹ̀wọ̀n alààyè dé ọ̀dọ̀ ènìyàn tí ó lè jíhìn, kì í ṣe láti inú ọrọ̀. Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ èké kò sì lè dìbò wọ ara wọn sínú rẹ̀: àwọn quorum ìgbàwọlé tí ó ṣe pàtàkì ń ka àwọn olùdásílẹ̀, kì í ṣe ògùnlùgbù.
Ibi tí ó lè kùnà
Ìkọlù mẹ́rin tí a fẹ́ kí a gbìyànjú jù
Ofin-Ipilẹ ń tọ́jú àkọsílẹ̀ gbogbogbò ti àwọn ewu tí a mọ̀, tí a sọ gẹ́gẹ́ bí àwọn tẹ́tẹ́ tí ó ní ètò ìdásí. Ní ìkọjá àkọsílẹ̀ yẹn, àwọn wọ̀nyí ni ibi méjì tí a rò pé ìkéde náà ti fara hàn jù. A fẹ́ kí o kọlù wọ́n dípò kí o máa yìn wọ́n.
Àyàn ìbẹ̀rẹ̀ ń di ààrin
Gbogbo ètò aláìlàárín nínú ìtàn ni ó ti hù ààrin ní ìṣesí gidi: BitTorrent ní àwọn olùtọpa (trackers), e-meeli ní Gmail, àwọn ìwádìí nípa ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ṣíṣí sì ń rí i pé ìdàgbàsókè máa ń bí ìjọba kéékèèké aláṣáájú díẹ̀ (oligarchy) jáde bó ti wù kí ó rí. Gbòngbò wa ń lọ gẹ́gẹ́ bí àyàn ìbẹ̀rẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn sì kì í yí àwọn àyàn ìbẹ̀rẹ̀ padà, nítorí náà níní ọ̀pọ̀lọpọ̀ gbòngbò kàn ń dáàbò bo àwọn ènìyàn tí ó fi òtítọ́ lò gbòngbò mìíràn. Nítorí náà, àdánwò tí ó ṣe pàtàkì ni bóyá gbòngbò mìíràn lè di ẹni tí ó lè gbé ní ti àwùjọ àti ti ọrọ̀-ajé láìsí ìyọ̀nda gbòngbò àkọ́kọ́. Bí o bá lè fi hàn pé kò lè ṣe bẹ́ẹ̀, ẹ̀sùn náà pé àwọ̀n ń fara da ìdímú kùnà. Ìṣirò ààlà tí ó kù ń mú ìbéèrè náà túbọ̀ le síi: àwọn gbòngbò tí ó ń lo sọ́fítíwà kan náà, àyàn ìbẹ̀rẹ̀ kan náà, àti àwòṣe kan náà jẹ́ ìbátan, àwọn gbòngbò tí ó sì jẹ́ ìbátan jẹ́ gbòngbò kan tí ó wọ orúkọ oríṣiríṣi. Ní ìdajì ìbátan, gbòngbò ẹgbẹ̀rún kan ká sí méjì. Nítorí náà, ìgbélẹ̀wọ̀n tí a lè díwọ̀n béèrè bí àwọn gbòngbò ṣe jẹ́ ìbátan ní tòótọ́, irinṣẹ́ N_eff ti àwọ̀n náà fúnra rẹ̀ sì lè dojú kọ ìyẹn gan-an.
Àwọn ènìyàn tí a ṣe
Ipò dúró lórí àwọn ènìyàn tí a lè bi léèrè dípò lórí ìpín owó. Ìbéèrè tí ó mú jù lọ ni bóyá èyí lè yè lọ́wọ́ ọ̀tá tí ó lè dá àwọn ènìyàn tí a lè bi léèrè ṣe: àwọn 'sockpuppet' pẹ̀lú àwọn ìwé-ẹ̀rí gidi, àwọn alábòójútó tí a fipá mú, tàbí kìkì àwọn òṣìṣẹ́ onísùúrù. Èyí ni ìbéèrè tí a ṣí sílẹ̀ tí ó tóbi jù fún wa.
Ààlà náà jẹ́ tẹ́tẹ́
A gbà pé ohun tí ó tó ti tó: kò sí sísáré lé iwájú, kìkì dídì ààlà mú níbi tí àyẹ̀wò, ìjáde àti ìkọ̀ ṣì ṣeé ṣe. Ẹnikẹ́ni kò tíì sọ ní kedere ibi tí ààlà náà wà, ìyẹn ní ìdàpọ̀ wo ni agbára, ìkópa àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ fi ń jẹ́ kí ìkànnì tí a kò lè gbà lọ́wọ́ dí ẹni tí ó lọ́rọ̀ jù, tí ó yára jù, tí ó sì ní ìsopọ̀ tó pọ̀ jù lọ́wọ́ láti tì gbogbo ènìyàn mọ́ ọ̀dọ̀ rẹ̀. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ń sọ agbára tí a pín di agbára ìpinnu tí a pín. Bóyá agbára ìpinnu ní ààlà náà tó, èyí ni ìbéèrè ìdánwò tí ó jinlẹ̀ jù nínú ẹ̀rí yìí, a kò sì tíì dáhùn rẹ̀.
Ojú tí ohun èlò wa fúnra rẹ̀ kò rí
Ìjà sí Sybil gbé karí N_eff, N_eff sì jẹ́ ìwọ̀n tí a ń ṣe ní méjì méjì. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ kan wà tí a ti fi hàn pé kò lè rí: ìfohùnṣọ̀kan tí a ṣe ní ọ̀nà tí gbogbo méjì méjì fi ń dà bí olómìnira nígbà tí gbogbo rẹ̀ ń rìn pọ̀. Ọ̀nà yẹn ni a mọ̀ láti ẹ̀gbẹ́ àwòṣe, a kò sì tíì wọ̀n ọ́n lórí ìkànnì náà. Ojú tí ohun èlò kò rí jẹ́ ibi ìkọlù, nítorí náà a dárúkọ rẹ̀, a sì pè ọ́ láti kọ́ ìkọlù náà.
Ìdáhùn sí ìgbàlọ́wọ́ ìlànà
Ẹ̀rí Àǹfààní (Proof of Benefit)
Iṣẹ́ tuntun lórí òfin-ìpìlẹ̀ algoríìmù kìlọ̀ pé gbígbé ìṣàkóso wọ inú àwọn ìlànà kò fi òpin sí ìjọba-lórí: owó, ìdarí ìmọ̀-ẹ̀rọ, tàbí àwọn ìdánimọ̀ tí a ṣe lásán lè kàn di alákòóso tuntun. Ìkìlọ̀ náà tọ́. Àwọ̀n náà dáhùn sí i pẹ̀lú àwòṣe ààbò kẹta, tí ó yàtọ̀ sí ẹ̀rí iṣẹ́ (proof of work) àti ẹ̀rí ìdókòwò (proof of stake).
Ipò nínú ìṣàkóso CIRIS kì í ṣe ohun tí a ń rà, kì í sì í ṣe ohun tí a ń wa jáde. Nínú ìhun rẹ̀, a ń jèrè rẹ̀: àwọn kírẹ́díìtì tí kò lè yí ọwọ́ padà fún àwọn àfikún tí a lè tọ́ka sí ẹni tí ó ṣe wọ́n tí ó sì wọ́n láti fi èké ṣe. Ìyìn tí kò ná nǹkan kò ní ìwọ̀n, iṣẹ́ tí a parí sì lè béèrè kí ẹgbẹ́ kejì fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀. Àwọn ohùn tí ó so mọ́ ara wọn pàdé àjà kan náà bí ibi gbogbo nínú CIRIS: ẹgbẹ́ kékeré tí ó ń sọ ìdánimọ̀ di púpọ̀ ń wó lulẹ̀ sí ìwọ̀n ohùn olómìnira kan ṣoṣo. Àṣẹ tí a jèrè sì wà ní ààlà, a lè gbà á padà, ó sì ṣí sílẹ̀ fún ẹ̀bẹ̀. Ó ń dínkù bí ti gbogbo ènìyàn, títí kan ti àwọn tí ó ti pẹ́. Kò di ìjọba ayérayé láé.
Èyí kò mú ìgbàlọ́wọ́ kúrò, Ofin-Ipilẹ sì sọ bẹ́ẹ̀: ìṣàkóso lórí kírẹ́díìtì tí a jèrè, ní ìwọ̀n ńlá, jẹ́ tẹ́tẹ́ tí a gbà pé a ń tẹ̀, kì í ṣe àbájáde tí a ti fẹ̀rí hàn, mímú àwọn òṣèré tí ó so mọ́ ara wọn tí wọ́n sì gbọ́n sì jẹ́ iṣẹ́ tí kò tíì parí. Ohun tí Ẹ̀rí Àǹfààní yí padà ni ìṣirò owó rẹ̀. Láti ní ipa tí ó bófin mu lórí ohun-ìní àjọpín, ọ̀tá gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ hùwà bí ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ tí ó níye lórí.
Àwọn ọjọ́ iwájú
Ohun tí ó lè ṣẹlẹ̀
Ọjọ́ iwájú tí ojú ewé yìí ń ṣiṣẹ́ sí ni ọjọ́ iwájú tí ó kún fún ìrètí: ọ̀pọ̀ ibùdó ọgbọ́n, tí ènìyàn àti tí kì í ṣe ti ènìyàn, kò sí ọ̀kan tí ó lè ni àwọn yòókù, wọ́n sì ń fọwọ́sowọ́pọ̀ nítorí pé àwọn ojú ọ̀nà náà mú kí òtítọ́ wọ́n ju ìgbàlọ́wọ́ lọ. Ọjọ́ iwájú yẹn tọ́ sí kíkọ́ sí, àwọ̀n náà sì ń ṣiṣẹ́ lónìí, nítorí ìrètí pẹ̀lú ìpìlẹ̀ ohun èlò ju ìrètí láìní ìpìlẹ̀ lọ.
Nísisìyí ẹ̀dà tí ó le jù. Bí ìfara-da-ìdímú bá ṣiṣẹ́, ìdíje kì í dópin; ó kàn gòkè padà sí ìpele mìíràn. Àwọ̀n méjì tí ó ti dàgbà, tàbí àwọ̀n kan àti ASI ẹyọkan, lè dì sí ìdúró-titẹ̀síwájú-kòsí (stalemate) tí wọn sì ń díje fún àwọn ohun àmúlò. Ìdúró-titẹ̀síwájú-kòsí ni bí ìkọ̀sílẹ̀ ìdímú-ara-wọn-mẹ́jèèjì ṣe máa ń rí. Ìbéèrè náà ni bóyá ó máa wà ní ọ̀nà tí a lè gbé inú rẹ̀: àwọn àdéhùn tí a ti fẹ̀rí rí i dájú, ìṣọ̀kan-àjùmọ̀ṣe tí ó dá lórí ìyọ̀ǹda, àti ìparapọ̀ láìsí ìṣẹ́gun jẹ́ àwọn ọ̀nà gidi tí ó wà níhìín tí àwọn alátakò aláìmọ̀ kedere kò ní, àti pé ìfúngbà ìdíje, àwọn ohun àmúlò tí ó wà níta ìjápọ̀ (off-wire), àti ìjáde kúrò nínú kòrídọ̀ lábẹ́ másùyọ ogun jẹ́ àwọn ewu gidi tí àwọn ìpilẹ̀-òfin kò yọ kúrò.
Bóyá Àwọ̀n Ofin-Ipilẹ méjì dára ju ASI ẹyọkan méjì lọ lábẹ́ ìlànà ìdènà, àti bí a ṣe lè díwọ̀n àwọn àǹfààní àti àìlẹ́tọ̀ọ́ náà, jẹ́ ìbéèrè tí a ṣí sílẹ̀. A rò pé àwọn ìwé-ìṣúná tí a lè ṣàyẹ̀wò dájú àti ìṣọ̀kan-àjùmọ̀ṣe tí a kọ́ lórí ìyọ̀ǹda yí ìwọ̀n padà sí ọ̀nà wa. A kò tíì fi ẹ̀rí múlẹ̀ rẹ̀.
Gẹ́gẹ́ bí ohun gbogbo tí ó wà lórí ojú-ìwé yìí, èyí jẹ́ ìgbésẹ̀ lábẹ́ àìdánilójú tí kò lè dínkù pátápátá. Àìdánilójú yẹn ni ohun tí à ń béèrè lọ́wọ́ rẹ láti kọlù kí o sì dín kù.
AI 2027 (Kokotajlo et al.) · AI 2040: Plan A · Superintelligence Strategy / MAIM (Hendrycks, Schmidt & Wang) · TASRA (Critch & Russell)
Ìpè náà
Fọ́ àríyànjiyàn náà, tàbí fọ́ ohun tí a kọ́
Ìpìlẹ̀ tí a fọ́ ṣe pàtàkì fún wa gẹ́gẹ́ bí ìlànà ìbánisọ̀rọ̀ tí a fọ́. Lábẹ́ ìpìlẹ̀ àkọ́kọ́, ọ̀nà ìgbàlọ́wọ́ tí a kò rí nínú ètò yìí burú ju kí ètò náà má sí rárá lọ, nítorí yóò kó ìgbẹ́kẹ̀lé jọ gan-an gẹ́gẹ́ bí èyí tí ó sọ pé òun ń tàn ká. Àwọn àwárí tí ó fọ́ ètò náà ṣe pàtàkì fún iṣẹ́ yìí ju àwọn àwárí tí ó ń yìn ín lọ.
Fọ́ àríyànjiyàn náà
A ti fi nọ́ńbà sí àwọn ìpìlẹ̀ lókè. Gé ibi tí o bá rò pé ẹ̀jẹ̀ yóò ti jáde, ní gbangba, kí o sì mú ẹ̀dà tìrẹ tí ó lágbára jù wá.
Fọ́ ohun tí a kọ́
Fọ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàrin àwọn nodes. Ṣe ìkọlù Sybil sí ọmọ ẹgbẹ́. Gba àwọn àkọsílẹ̀ àjọṣepọ̀. Ṣe ẹ̀rí èké, tàbí tún ẹ̀rí ẹ̀rọ gidi kan ṣe lábẹ́ kọ́kọ́rọ́ tí o ń darí. Kóòdù náà, àkọsílẹ̀ ìbẹ̀rẹ̀, àti àwọn nǹkan ayẹyẹ jẹ́ ti gbogbo ènìyàn.
Àwọn aṣáájú
Àwọn ìpìlẹ̀ náà ti dàgbà ju AI lọ, ìyẹn sì jẹ́ agbára, kì í ṣe àìlera. Èrò pé jíjáde ń dí agbára lọ́wọ́ wá láti ọ̀dọ̀ Hirschman. Pé agbára láti fọ́ ẹ̀dà tuntun ń mú kí jíjáde ṣeé gbà gbọ́, ìṣàkóso orísun ṣíṣí ni ó fi hàn. Pé ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ń sọ àwọn ènìyàn tí ó tú ká di agbára kan ṣoṣo, Benkler ni. Pé ọ̀pọ̀ ààrin tí ó dá dúró lè ṣàkóso láìsí ọba kan, Ostrom ni. Pé ìkọ́lé ẹ̀rọ ni ó ń pinnu irú ìṣèlú tí ó ṣeé ṣe, Lessig ni. Pé agbára ilé tí ó tó lè kọ ojú sí ìdarí àárín, Zittrain ni, kọ̀ǹpútà ilé lásán lórí ìntánẹ́ẹ̀tì ṣíṣí sì ni ẹ̀rí pé ó lè ṣiṣẹ́: àwọn ẹ̀rọ kọ̀ọ̀kan tí ó rẹ̀wẹ̀sì ju gbogbo ilé iṣẹ́ lọ ṣì yí ẹni tí ó di agbára mú padà. Pé òmìnira dúró lórí ìkọ̀wé àṣírí dípò ojúure, àwọn cypherpunks ni.
Ìyapa kan láti ọ̀dọ̀ àwọn cypherpunks ṣe pàtàkì. Àṣà yẹn ní gbogbogbòò dáàbò bo ẹnìkọ̀ọ̀kan aláìmọ orúkọ lọ́wọ́ àṣẹ. CIRIS dáàbò bo àwọn ènìyàn tí a lè bi léèrè tí ń ṣiṣẹ́ pọ̀. Ohun tí à ń pe ní tiwa ni àkópọ̀ náà: àádọ́ta ọdún nínú ìran yẹn, tí a fi sílò sí AI, pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó ń fara da ìdímú gẹ́gẹ́ bí Ìpele ààbò tí ohun gbogbo mìíràn fi sinmi lé.
Àwọn mìíràn tí ó sún mọ́ ìkéde yìí
Àwọn aládùúgbò, àti ìyàtọ̀ náà
Ọ̀pọ̀ ènìyàn ni ó gbà àwọn apá àríyànjiyàn yìí, ìyẹn sì jẹ́ ìdánilójú, kì í ṣe ìṣòro: àwọn ènìyàn tí ó dé láti ọ̀nà tí ó yàtọ̀ gan-an ni ó ní àyẹ̀wò kan náà. Àwọn ìwé lórí ohun àmúṣọrọ̀ gbogbogbò oní-dígítà àti lórí AI olómìnira náà dé ìrísí kan náà: ohun tí ó ń sọ àwọn olùkópa ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ di ètò kan ni àwọn ọ̀nà ìgbẹ́kẹ̀lé tí a jọ ní, kì í ṣe kí ẹnìkọ̀ọ̀kan tó ara rẹ̀. Bí a ti lè rí i, kò sí ẹlòmíràn tí ó kó àwọn apá wọ̀nyí pọ̀ sí àríyànjiyàn yìí tí ó sì gbé ohun tí a kọ́ jáde. Àwọn aládùúgbò tọ́ sí dídárúkọ, títún wa ṣe nípa wọn sì tún jẹ́ ọ̀nà láti kọlù ojú ewé yìí.
d/acc (Vitalik Buterin)
Ó dúró pé ẹni tí ó ń darí AI ṣe pàtàkì ju bí ó ti gbọ́n tó lọ, ó sì fẹ́ ààbò aláìlàárín kọjá ọ̀pọ̀lọpọ̀ pápá. Ìtọ́ni ni, kì í ṣe ẹ̀rọ-ìṣiṣẹ́: kò dárúkọ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ gẹ́gẹ́ bí apá tí ó le jù, bẹ́ẹ̀ ni kò sì pèsè ọ̀kan.
Prime Intellect
Wọ́n kọ́ ìdálẹ́kọ̀ọ́ aláìlàárín kí kò sí ilé-ìwádìí kan ṣoṣo tí yóò ní ipò iwájú náà. Wọ́n gbé àfojúsùn sí agbára ìṣirò. A gbà agbára tí àwọn ènìyàn ti ń lò lórí àwọn ẹ̀rọ tiwọn gẹ́gẹ́ bí ohun-èlò tí ń ṣiṣẹ́, a sì ka ìfọwọ́sowọ́pọ̀ sí apá tí a kò tí ì yanjú.
Ègún Ọgbọ́n (The Intelligence Curse)
Ó ṣàlàyé bí AI ṣe ń kó agbára jọ nípasẹ̀ àwọn agbára ọjà lásán ó sì ń pè fún títan agbára náà ká. Àyẹ̀wò àìsàn àti ìtọ́sọ́nà ni, láìsí ọ̀nà iṣẹ́. A gbà pẹ̀lú àyẹ̀wò náà a sì kọ́ ọ̀kan.
Àwọn nẹtiwọọkì tí ó gbé karí ìdókòwò
Bittensor àti àwọn tí ó dà bí i rẹ̀ ń ṣe ìfọwọ́sowọ́pọ̀ gidi tí kò ní ààrin, tí a wọ̀n ní tokens. Ìdókòwò ń mú ìjọba ọrọ̀ padà wá, èyí tí à ń sá fún. Tẹ́tẹ́ wa ni ìjíhìn dípò rẹ̀, a sì lè kọlù ú lókè.
Ẹgbẹ́ ìwọ̀n ṣíṣí
Wọ́n sọ pé àwọn àwòṣe ṣíṣí ni ọ̀nà iwájú. A rò pé ìwọ̀n jẹ́ ohun èlò tí a kò lè ṣe láìní, àti pé láìsí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí kò ṣeé gbà lọ́wọ́ wọ́n fi mílíọ̀nù kan àwọn tí ń ṣeré pẹ̀lú ẹ̀rọ ní ilé sílẹ̀ láti kojú òmìrán kan.
Alice Protocol
Ìbátan tí ó sún mọ́ wa jùlọ ní ti ìmọ̀ ẹ̀rọ: ọgbọ́n tí àwùjọ ní, tí a kọ́ láti ìbẹ̀rẹ̀ pátápátá nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ ènìyàn, kí ilé iṣẹ́ kankan má baà ní àwòṣe náà. Ìdáhùn wọn ń tan ṣíṣe ọgbọ́n náà ká. Tiwa sọ pé àwọn àwòṣe tí ó wọ́pọ̀ ti tó tẹ́lẹ̀, ó sì ń tan ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tí ó so àwọn tí ń lò wọ́n pọ̀ ká.
AI Commons
Ó sọ pé bóyá AI yóò kó èrè jọ tàbí yóò tàn án ká sinmi lórí àwọn ìlànà tí ó fi wọ ọrọ̀ ajé, ó sì ń kọ́ àwọn ìdúró ìṣàkóso fún ìyẹn. Àyẹ̀wò kan náà, tí àwọn àjọ ń rù. Tiwa ni iṣẹ́ ẹ̀rọ ní ipele fọ́màtì ìfiránṣẹ́ ń rù, èyí tí kò nílò àṣẹ ẹnikẹ́ni.
Àwọn ìlànà ìbáṣepọ̀ àwọn aṣojú
Anda àti àwọn tí ó dà bí i rẹ̀ ń kọ́ ìdánimọ̀, ìrántí àti ìbáṣepọ̀ tí kò ní ààrin fún àwọn aṣojú AI, àwọn ọ̀nà tí a jọ ní kí àwọn aṣojú ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lè jọ ṣiṣẹ́ pọ̀. Aládùúgbò tí ó sún mọ́ni ní ipele ìlànà. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó gbé àwọn ọ̀nà náà ga sí àríyànjiyàn ààbò nípa ẹni tí yóò gbé agbára ní ìparí.
Ìyípadà ààyè (access inversion)
Àbájáde ìmọ̀ ìṣèré ti ọdún 2026 ń ti èrò ilẹ̀ agbára lẹ́yìn láti òde: dídín àwọn àwòṣe ṣíṣí kù lè gba agbára lọ́wọ́ àwọn olùdáàbòbò lásán, nígbà tí àwọn ọ̀tá tí ó pinnu yóò rí ohun ìdípò bákan náà. Pípa ilẹ̀ náà mọ́ kì í ṣe àìbìkítà. Ó lè jẹ́ ìgbésẹ̀ ìdáàbòbò.
Ìlànà tí ó ń dá ètò sílẹ̀
Aládùúgbò ọ̀mọ̀wé tí ó sún mọ́ wa jùlọ ń wọlé láti ọ̀nà òdìkejì: Hu àti Rong ń béèrè bí àwùjọ ṣe lè ṣàkóso AI tí ó ti di èyí tí kò ní ààrin tí a kò sì lè gbà lọ́wọ́. Àwa ń béèrè bí àwùjọ ṣe lè jẹ́ kí apá kan AI má ṣeé gbà lọ́wọ́ nígbà tí àwọn tí ó kù bá ń kó jọ sí ààrin tí wọ́n sì ń lágbára gidigidi. Àkíyèsí ìkọ́lé kan náà, ìbẹ̀rù òdìkejì. Àwọn méjèèjì lè jẹ́ òtítọ́.
Xiong et al., ìwádìí pápá ERC-8004
ERC-8004 jẹ́ ìlànà fún kíkọ Ìgbẹ́kẹ̀lé sílẹ̀ láàrin àwọn aṣojú lórí blockchain. Aṣojú kankan lè forúkọsílẹ̀ láìbéèrè ìyọ̀ǹda. Xiong et al. wo ohun tí ó ń ṣiṣẹ́ ní ti gidi, wọ́n sì rí i pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí wọ́n forúkọsílẹ̀ kò ní ohunkóhun tí ń ṣiṣẹ́ lẹ́yìn wọn: àwọn 3% sí 15% nikan ni wọ́n tọ́ka sí ibi-ìparí tí ń ṣiṣẹ́, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀wọ̀n náà ti rí. Láàrin 59% sí 91% àwọn olùtúnyẹ̀wò hùwà gẹ́gẹ́ bí àwọn ẹgbẹ́ Sybil tí a ṣètò papọ̀, àti pé a lè fi ẹ̀tàn ṣe àmì orúkọ rere ní fẹ́rẹ̀ẹ́ láìná owó kankan. Wọ́n dábàá àwọn àtúnṣe mẹ́ta: àkójọ tí a fọwọ́sí ti àwọn ìwọ̀n àmì, àwọn ìjẹ́rìí tí ń tọ́ka sí ẹ̀rí wọn, àti àkójọpọ̀ tí ń kojú àwọn Sybil. Gírámà CIRIS ti ní gbogbo mẹ́tẹ̀ẹ̀ta tẹ́lẹ̀: orúkọ-ààyè tí a forúkọsílẹ̀, àwọn ìjẹ́rìí tí ó gbọdọ̀ tọ́ka sí ẹ̀rí wọn, àti kíkà tí ń fún àwọn ohùn tí ó ní ìbáṣepọ̀ ìwúwo tí ó kéré.
A ṣe àkópọ̀ àwọn ipò òde ní ọ̀nà òtítọ́ láti inú àwọn ìwé gbogbogbò. Bí a bá ṣàṣìṣe nípa èyíkéyìí nínú wọn, ìyẹn náà tọ́ sí ṣíṣí ọ̀rọ̀ sílẹ̀.